Tanıyalım: Develer

Deve, devegiller familyasının Camelus cinsini oluşturan iki evcil hayvan türünün ortak adıdır. Develer geviş getiren memeli hayvandır, yük çeki ve binek hayvanı olarak kullanıldığı gibi, yünü, sütü, derisi ve eti için de beslenir. Develer yalnızca evcil türleriyle tanınırlar. Devenin iki türü Hindistan, Pakistan, Afganistan, Mısır, İran, Suriye, Arabistan gibi Güney Asya ülkeleri ile Afrika’da yetiştirilen tek hörgüçlü deve ve Orta Asya’da yetiştirilen çift hörgüçlü devedir.

Develerin özellikleri

Develerin özellikleri oldukça fazladır.

  • En belirgin özelliği hörgüçlerinde yağ depolayabilme yeteneği olan bu hayvanın; uzun yay biçimli boynu, yarık üst dudakları, geviş getirenlerde görülmeyen üst kesici dişleri, sırt bölümündeki hörgüçleri vardır.
  • Bunlardan birisi de deve sütünün inek sütünden daha yararlı olmasıdır. Deve sütünde bulunan C vitamini oranı inek sütünden 3 kat daha fazla miktardadır.
  • Develerde 3 göz kapağı bulunmaktadır. Kum fırtınalarına karşı göz kapaklarını kapatma özellikleri bulunur.
  • Develerin bacak yapıları oldukça güçlüdür. Uzun bacakları, yastıklı ve iki parmaklı ayakları kumda ya da karda yürümesini kolaylaştırır. Aynı yandaki bacaklarını birlikte kaldırarak kendine özgü bir biçimde koşar. Çöl halkının yaşamında önemli yerleri vardır; 300 kg’lık yükü saatte 5 km’lik hızla günde 160 kilometre yürüyebilme özelliğine sahiptirler.
  • Ayrıca iki sırada üç tane koruyucu kirpiği, tüylü kulak delikleri, gereğinde kapanabilen burun delikleri, keskin görme ve koku alma duyuları da kum fırtınası gibi elverişsiz çevre koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olur. Gövdesini örten iki tip kıldan alttaki ince ve kısa olanlar bazı yumuşak ve dayanıklı kumaşların yapımında kullanılır. Genellikle çökerek dinlendiği ve bu konumdayken yüklendiği için gövdesinin yere değen bölümlerinde nasırlaşmış deri katmanları oluşur.
  • Develer aslında uysal hayvanlardır fakat kızdırıldıkları zaman tükürür ve tehlikeli biçimde ısırır ya da tekme atarlar.

Develer açlık ve susuzluğa nasıl dayanıyor?

Deve, 50 °C sıcaklıkta 9 gün aç-susuz kalabilir. Bu süre içinde toplam ağırlığının %22’sini kaybeder. İnsan, vücudunda bulunan suyun %12’sini kaybettiği zaman ölürken, develer vücudundaki suyun %40’ını kaybettiği halde ölmezler. Devenin susuzluğa dayanıklılığının diğer bir sebebi de, gündüz vücut ısısını 41°C’ye kadar çıkartan bir mekanizmaya sahip olmasıdır. Bu sayede gündüz aşırı çöl sıcağında su kaybını minimum seviyede tutabilmektedir. Soğuk çöl gecelerinde ise vücut ısısını 30°C’ye kadar düşürebilmektedir. Deve bir su kaynağı bulunca 80-90 litre su içer.

Develerin yaşam şekli ve beslenmesi hakkında bilinmesi gerekenler

Deve güç iklim koşullarına dayanıklı, az besinle yetinebilen hayvandır. Gerektiğinde dikenli bitkiler ve kuru otlarla beslenebilir. Yeterli yiyecek bulamayınca hörgüçlerindeki yağı kullanır. İyi beslenmiş devenin yağla dolu olan hörgücü dik durur. Yağ azaldıkça daralır ve ucu bir yana doğru sarkar.

Türkiye’de develer

Türkiye’de tek ve çift hörgüçlü develerin melezlenmesi ile elde edilen en önemli melezlerden biri tüylü (ya da tülü) devedir. Tüylü devenin erkeğine “besrek”, dişisine “maya” denir. Eskiden Türkiye’de ulaştırma ve özellikle ordu hizmetinde kullanılan devenin işlevi giderek azalmış, 1937’de 120 bine yaklaşan deve sayısı 1980’de 12 bine, 1984’te 3 bine kadar düşmüştür. Bugün deve özellikle Yörükler arasında göç zamanı eşya taşımakta, zeytincilik bölgelerinde ulaşımı güç yerlerde devşirilen ürünlerin taşınmasında, Güney ve Doğu Anadolu’daki kurak ve yolu yetersiz bölgelerde yük hayvanı olarak kullanılmaktadır.

Aramak istediğiniz kelimeyi yazın ve enter'a basın;