Alzheimer hastalığı nedir?

Nöroloji Uzmanı Uz. Dr. Levent Kor 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü nedeniyle alzheimer hastalığını, belirtilerini, hastalığın ilerleyiş seyrini anlattı.

Alzheimer hastalığı bellek, dil ve mantıklı düşünme de dahil olmak üzere bütün zihinsel yetilerde ilerleyici kötülemeye, gündelik etkinlikleri ve davranışları yerine getirme yetisinde değişikliklerin eşlik ettiği bir hastalıktır.

30’lu yaşlarının sonlarında Alzheimer hastalığına tutulduğu bildirilen bireyler olmakla birlikte, hastalık genellikle 60 yaşından sonra ortaya çıkar. Araştırmalar beyindeki özgül bazı sinir hücrelerinin dejenere olduğunu ve beynin sözcük anlamında büzüştüğünü göstermiştir.

Beynin tutulan alanlarına ait işlevler kademe kademe kötüler ve bellekte (özellikle kısa süreli bellek), yoğunlaşmada, yönelimde, soyut düşünmede bozuklukların yanı sıra kişilik değişiklikleri ortaya çıkar ve önünde sonunda yıkanma ve giyinme gibi gündelik etkinlikleri yerine getirme yetisi kaybolur.

Belirtiler ve hastalığın gidişi
Alzheimer hastalığının geniş biçimde tanımlanmış üç evresi vardır, ancak hastalar arasında büyük farklılıklar görülebilir. Bu üç evre yaklaşık bir hastalık takvimiyle Şekil 3’te özetlenmiştir. Alzheimer hastalığı olan kişilerde zaman içinde beyin işlevlerinde ilerleyici düşme gözlenir ve tanıdan sonra ortalama yaşam beklentisi 7-10 yıldır

Şekil 3: Alzheimer hastalığının ilerleyişi

Hafif Alzheimer hastalığı Orta şiddette Alzheimer hastalığı Şiddetli Alzheimer hastalığı
İlerleme 2-4 yıl 8 yıla dek Mortaliteye kadar 1-2 yıl
Bellek Orta şiddette bellek kaybı, yakın olaylarda daha belirgin Ağır bellek kaybı; yalnızca iyice öğrenilmiş materyel korunur; yeni materyel hızla kaybedilir Ağır bellek kaybı; yalnızca parça bölük anılar
Yer ve zaman yönelimi Zamansal ilişkilerde orta düzeyde zorluk; muayenede yer yönelimi var ama başka yerlerde yönelim bozuk olabilir Zamansal ilişkilerde ağır düzeyde zorluk; genellikle zaman ve sıklıkla yer yönelimi de bozuk Yalnızca kişi yönelimi korunmuş
Yargılama ve problem çözme Problemleri, benzerlikleri ve farklılıkları ele almada orta düzeyde zorluk; toplumsal yargılama genellikle korunmuş Problemleri, benzerlikleri ve farklılıkları ele almada ağır düzeyde zorluk; toplumsal yargılama genellikle bozulmuş Yargılama veya problem çözme yetileri kaybolmuş
Evde, parasal konularda vs. işlevsellik Genellikle bağımsız işlev göremiyor ama sıradan göze normal görünüyor Ev dışında bağımsız işlev görebilirmiş gibi bir hali yok Ev dışında bağımsız işlev görebilirmiş gibi bir hali yok
Ev ve Hobiler Evde hafif ama kesin işlev bozukluğu; artık daha zor işleri yapmayı bırakır; daha karmaşık hobiler ve ilgileri bırakır Yalnızca basit işler korunur; ilgiler çok kısıtlıdır, zorlukla korunur Evde kayda değer bir işlevsellik yoktur
Özbakım Yıkanmasını vs. Anımsatmak gerekir Giyinmesi, hijyeni, kişisel eşyasını koruması için yardım gerekir Özbakımı için çok yardım gerekir; sıklıkla inkontinans vardır

Davranışsal belirtiler
Demanslı hastalarda en sık görülen davranışsal değişiklikler apati ve atıllıktır (hiçbir şey yapma isteği duymama). Alzheimer hastalığının bir evresinde, genellikle de hastalık ilerlediğinde, amaçsız gezinme ve saldırganlık gibi sorunlar ortaya çıkar. Volta atma ve karıştırma (sözgelimi, Alzheimer hastalığı olan kadınlar sürekli çantalarını karıştırıp durabilirler) gibi amaçsız davranışlar Alzheimer hastalığı için karakteristiktir.

Depresyon
Depresyon semptomları Alzheimer hastalığında yaygındır, hastaların yaklaşık %40-50’sinde bunların varlığı bildirilmektedir. Hastalarda bilişsel bozulmanın daha az olduğu erken evrelerde daha sık ortaya çıkma eğilimindedirler ve hastalığına karşı bir miktar içgörüsü kalmış olan hastalarda daha sık olabilirler.

Ajitasyon
Saldırganlık, kavgacılık, bağırma, hiperaktivite ve disinhibisyon (normal toplumsal sınırların dışına taşan davranışlar) gibi bir dizi davranışsal bozukluğu kapsayan genel bir terimdir. Demanslı hastaların %50’ye varan bir oranında, özellikle de hastalığın orta ve ileri evrelerinde ajitasyon görülür.

Psikoz
Hastaların küçük bir oranında paranoya, sanrılar ve varsanılar ortaya çıkar. Bunlar hastalar ve bakımverenler açısından özellikle sıkıntı verici olabilir ve şiddete yol açabilir. Bir çalışmada, olası Alzheimer hastalığı tanısı konmuş hastaların neredeyse yarısında (%43.5) sanrılar bulunduğu gösterildi.

Alzheimer hastalığında en sık görülen sanrılar kötülük görme tipindedir (birinin kendi peşinde olduğuna ya da onu öldüreceğine inanmak). Alzheimer hastalığında görülen beş tipik sanrı şunlardır:

  • insanların bir şeyler çaldıkları
    • o evin kendi evi olmadığı
    • eşinin (veya bakımveren diğer bir kişinin) yerine başkasının geçmiş olduğu
    • terk edilme
    • sadakatsizlik

Var sanılan veya gerçekte olmayan şeyler görme veya işitme belirtileri Alzheimer hastalığı olanlarda sıktır ve daha sık olarak görseldir.

Uyku bozukluğu –uykuya dalma güçlüğü, sık uyanmalar, geceleri dolaşma ve diürnal ritmlerde değişiklikleri içerir. Uyku bozuklukları Alzheimer hastalığında yaygındır.

Aramak istediğiniz kelimeyi yazın ve enter'a basın;